On jednak wiedział. Aż nazbyt dobrze wiedział, dlaczego właśnie on. Ta wiedza była okropnie niewygodna, lecz miała w sobie jedną okrutną zaletę. Sprowadzała go na ziemię jak ciężkie krople deszczu, nie pozwalając mu dłużej unosić się wśród własnych wyobrażeń. Nie musiał już pytać, dlaczego los wybrał właśnie jego, dlaczego jego życie zostało złamane i dlaczego po śmierci kazano mu powrócić w formie, która bardziej przypominała powinność niż dar długowieczności. Odpowiedź znał od dawn, po prostu przez długi czas udawał przed samym sobą, że jej nie słyszy.
Był jak żołądź, który spadł z bardzo starego dębu. Owoc silnego drzewa nie otrzymywał przecież wolności w chwili, gdy odrywał się od gałęzi. Nie należał nawet do samego dębu, który go wydał. Żołądź należał do ziemi. To jej był winien bezgraniczne oddanie i to jej musiał oddać wszystko, co w sobie niósł. Miał spełnić swój proces, pozwolić, aby to, co zostało w nim zamknięte, przeszło przez kolejne etapy istnienia, bez względu na to, czy któremukolwiek z nich chciał się poddać. Żołądź nie miał zawracał sobie głowy zachciankami. Nie rozważał ułudy wolnej woli. Nie wolno mu było marzyć o tym, by wiatr poniósł go daleko, ku miejscom, których nigdy nie widział. Nie był nasionkiem dmuchawca, któremu wystarczało kilka podmuchów, by uznać cały świat za własny. Miał opaść. Miał spocząć w ziemi i miał oddać jej swoje brzemię. Przez pewien czas próbował wmówić sobie coś zupełnie przeciwnego. Próbował zaklinać rzeczywistość własnymi pragnieniami, jak gdyby samo ich istnienie mogło nadać im prawo bytu. Chciał wierzyć, że może istnieć obok wszystkiego, co zostało na niego nałożone. Że może mieć własne małe życie, własne wybory, własne przywiązania, coś, co nie służy niczemu poza temu, że jest jego. Dzisiaj rozumiał, jak bluźnierczo musiało brzmieć to pragnienie dla tych, którzy od dawna wiedzieli, czym powinien być.
Myśl, że Savaš mógłby żyć sam dla siebie, była myślozbrodnią. Chciał rzeczy drobnych: kilku spokojnych godzin, czyjejś obecności obok siebie, rozmowy, czułości zakazanej, dłoni wyciągniętej bez ukrytego celu. Chciał czasem po prostu istnieć, bez konieczności udowadniania, że jego istnienie do czegoś się przydaje. Kiedyś uważał, że te pragnienia są niewinne. Teraz wiedział, że niewinność nie miała tu nic do rzeczy. Ziemia nie pyta żołędzia, czego chce. A żołądź, jeśli ma spełnić swoje przeznaczenie, nie powinien pytać ziemi, czy mógłby zostać czymś innym. Savaš spuścił wzrok. W jego twarzy nie było już starego buntu, którym próbował kiedyś zasłaniać strach, ani tej cichej nadziei, że może istnieje gdzieś szczelina, przez którą da się wymknąć z własnego losu. Pozostało tylko bolesne zrozumienie. Bolało to, że przez chwilę uwierzył, iż może sam sobie taką obietnicę złożyć.
Z czasem jednak nie potrzebował już wolności. Przynajmniej nie tej, o której kiedyś myślał, tej gwałtownej i nierozważnej, która kazała mu wierzyć, że wystarczy odsunąć od siebie wszystkie więzy, aby wreszcie stać się własnym człowiekiem. Mógł przecież osiąść na mieliźnie niczym porzucony okręt, który dawno temu przestał wypatrywać portu. - Nie wierzę, że wszystkie korzenie przychodzą po to, żeby coś zniszczyć. - odparł pogodnie. Jej korzenie nie mogły go zranić. Nie sposób zranić bardziej czegoś, co już raz zostało niemal doszczętnie wypalone. Był jak stary dąb, który wciąż stał, choć ogień zabrał mu wolę życia. Mógł jeszcze mieć kształt drzewa, mógł rzucać cień i trzymać się ziemi, ale życia pozostało w nim niewiele. Było istnienie, była pamięć dawnej siły, były puste miejsca po tym, czym kiedyś mógł się stać. A jednak nawet na takim drzewie mogło wyrosnąć coś nowego. Coś, co nie potrzebowałoby jego dawnego życia, żeby istnieć. Coś, co znalazłoby sobie miejsce pomiędzy martwymi gałęziami i nie pytałoby, czy zostało dla niego wystarczająco dużo światła. Może właśnie to było najdziwniejszym cudem, że z czegoś, co samo nie potrafiło już żyć, mogło narodzić się coś bliższego życiu niż wszystko, o czym odważył się kiedykolwiek marzyć. Nie wiedział, czym to będzie. I po raz pierwszy nie czuł potrzeby, żeby wiedzieć. Wystarczało mu, że mogło urosnąć. Że gdzieś pomiędzy jego martwymi korzeniami istniała jeszcze przestrzeń, której ogień nie zdążył wypalić. A jeśli czyjeś korzenie miały sięgnąć właśnie tam, nie zamierzał ich od siebie odsuwać.
W pierwszej chwili zadrżał. Ledwie dostrzegalnie, jakby jego ciało zareagowało szybciej niż umysł, a sam gest obudził w nim stary, bezwarunkowy lęk. A przecież gdzieś pod nim, głębiej niż wszystkie rozsądne myśli, właśnie tego pragnął. Gdyby nie paraliżująca obawa, czy w ogóle wolno mu było wykonać ten krok, zapewne sam pierwszy wyciągnąłby rękę. Teraz jednak nie musiał. To ona zrobiła to za niego. Jej palce zamknęły się wokół jego dłoni, a wraz z ciepłem, które od nich popłynęło, zaczęło ustępować wszystko, co jeszcze przed chwilą ściskało go od środka. Pozwolił więc, by ta chwila trwała. Jego palce bardzo ostrożnie odpowiedziały na jej uścisk, jakby dopiero uczyły się, że nie każdy dotyk jest zapowiedzią bólu. Na jego twarzy pojawił się cichy spokój. Przez krótką chwilę nie był synem, który powinien coś udowodnić, nie był ożywieńcem próbującym odnaleźć dla siebie miejsce, nie był nawet kimś, kto musiał rozumieć własne istnienie. Był po prostu Savašem, którego ktoś trzymał za rękę. Przez moment milczał, jakby kilka razy próbował znaleźć odpowiednie słowa i za każdym razem uznawał je za zbyt wielkie. W końcu spuścił wzrok na ich dłonie, a na jego ustach pojawił się nieśmiały, niemal zawstydzony uśmiech. - Dziękuję… - powiedział cicho. Nie patrzył na nią, kiedy to mówił. Jakby nawet tak niewielki przejaw wdzięczności był czymś zbyt odsłaniającym. Tym bardziej że dziękował za coś więcej, niż dotyk. Dziękował za to, że przez tę krótką chwilę nie musiał bać się, że ktoś zaraz zabierze mu coś, czego nawet nie wiedział, że tak bardzo potrzebował.